Haber Detayı
23 Kasım 2019 - Cumartesi 16:40 Bu haber 5059 kez okundu
 
20.yy başlarında Vezirköprü ve Samsun
Muammer Cebeci’nin kaleminden 20.yy başlarında Vezirköprü ve Samsun
YEREL Haberi
20.yy başlarında Vezirköprü ve Samsun

Samsun; Karadeniz’in incisi, nüfusu ile ülkemizin 16.büyük şehri, merkez nüfusu yaklaşık 500.000 olan vilayetimizdir. En uzak ilçesi Vezirköprü, gözden ırak olduğu gibi gönülden de ırak olup yaklaşık 30.000 merkez nüfusuna sahiptir. Kısacası Samsun, Vezirköprü’nün yaklaşık 17 katı büyüklüğündedir.

 

Zaman makinasını geri aldığımızda görüyoruz ki, bu gün ki Samsun’un temelinin atıldığı yer” sahilde şu an bulunmayan” kale-şehirdir. Surlarla çevrili kale; Büyük Camii, Saathane Meydanı, Belediye Binası, Kuyumcular ve Tarihi Bedesten’i içine alacak şekilde, 1192 veya 1194 yılında, kimi kaynaklara göre Danişmendliler, kimi kaynaklara göre Selçuklular tarafından yapılmıştır. Sonuç olarak Türkler tarafından yapılan ve “Müslüman Samsun” diye ifade edilen kale, bu gün ki Samsun’un doğduğu yerdir.Zamanla kale dışına taşan yerleşimle birlikte nüfus artmış, Samsun büyümüştür.

 

Vezirköprü’de ise Cumhuriyet Mahallesinde ki  inşaat kazılarında ortaya çıkan Roma İmparatorluğu kalıntılarından yola çıkarak merkezde ki yerleşimin en az 2000 yıllık olduğunu düşünebiliriz. Oymaağaç Köyünde ortaya çıkarılan tarihi Nerik Şehri ve Esen Köyünde ki Kaya Mezarları bölgemizin zaten çok tarihi bir yerleşim yeri olduğunu ispatlamaktadır. Vezirköprü’nün çok eski çağlardan bu yana kervan yolu, diğer bir ifade ile önemli bir ticaret yolu üzerinde olması, merkezde bulunan çok sayıda hanları ile kervanlara konaklama imkanı da vermesi  geçmiş dönemlerde Samsun’dan çok daha gelişmiş ve önemli bir yerleşim yeri olduğunu gösterir.

 

Ünlü Seyyahımız Evliya Çelebi 1645 yılında Samsun’a, 1647 yılında Vezirköprü’ye gelmiştir. Seyahatnamesinde bu iki yerleşim yeri hakkında; Samsun’da medrese ve aşevi olmadığını,7 adet sıbyan mektebinin bulunduğunu, halkın çoğunluğunun geçimini gemicilik ve kenevir üretimi ile sağladığını belirtirken, Vezirköprü’de 5 medrese, 2 vakıf aşevi, 48 sıbyan mektebi, 6000 ev, 1000 dükkan bulunduğunu yazmıştır.

 

19.yy. ilk yarısında bölgeyi gezen oryantalist, gezgin ve coğrafyacılarda hatıralarında Samsun’un küçük bir yerleşim birimi olduğunu ifade ederler.1813-1814 yıllarında Anadolu’yu gezen İngiliz Seyyah J.Macdonald Kinneir, Samsun’un nüfusunun 2000 civarında olduğunu yazar.(1) 1860 yılında Fransız Coğrafyacı ve Oryantalist Vital Cuinet, Samsun nüfusunun 3000 civarında olduğunu hatıralarına kaydetmiştir.(2) Vezirköprü’nün nüfusu ise 1830’lu yıllarda yaklaşık 6000 civarındadır.(3) Yani Vezirköprü, Samsun’un yaklaşık 3 katı büyüklüğündedir. “1831 Vezirköprü Nüfus Defteri” adlı kitabı ile o döneme ışık tutan Vezirköprülü bilim insanımız sayın Prof.Dr. Mehmet Çog , o yıllarda Osmanlı Devletinin kadim şehirlerinden olan Isparta, Amasya,Eskişehir ve Balıkesir’in 7000-8000 nüfusa sahip olduğunu yazar.(3)

 

Samsun’a tren yolu hattı 1926 yılında açılmıştır.(1) Eski çağlardan beri Orta Anadolu üzerinden, Kayseri-Sivas-Tokat-Amasya-Vezirköprü-Sinop Limanı Kervan Yolunun işlekliğini ve önemini gören Almanlar bu yol üzerine tren hattı kurulmasını teklif etmişlerdir. Ancak bu teklif karşılığını bulmamıştır.(3) İlgili evrakın fotokopisi

 

 Prof Dr. Mehmet Çoğ'un kitabında bulunmaktadır. (3)

 

Kısacası şehir merkezlerini ölçü alırsak kuruluşlarından 19.yy. ortalarına kadar Vezirköprü her alanda Samsun’dan çok farklı bir konumdadır. Ta ki 19.yy. ortalarından sonra Samsun ve çevresinde tütün ekiminin yaygınlaşması, Fransız Reji şirketinin Samsun’a büyük bir tütün ve sigara fabrikası kurması, daha evvel yabancı ticaret gemilerine  yasak olan Karadeniz’de ticaret yapma ve serbest gezme yasağının kalkması, Osmanlı Devletinin bu dönemde Kafkaslar’da, Kırım’da ve Balkanlar’da yaptığı tüm savaşları kaybetmesi sonucu buralarda bulunan Türk, Çerkez,Gürcü,Abaza,Muhacir tebaa’nın Karadeniz kıyılarında ki şehirlere yoğunlukla yerleşmeleri  Samsun’un kaderini değiştirmiştir.(2) Burada  canlılığı gören Ermeni ve Rum ticaret erbabı ülkenin her yanından Samsun’a akın etmiştir.Öyle ki yüzde 10 civarında olan gayrimüslim nüfus, yüzde 70 civarına yükselmiştir. 

 

Motorlu taşıtların icadı, sonuçta yaygınlaşması, bilim ve teknolojinin hızla gelişimi sonucu ortaya çıkan sanayileşme, o günlere kadar her şeyi esnaf, zanaatkar ve kervan yoluna bağlı olan Vezirköprü’yü çökertmiştir.           

 

Muammer CEBECİ

YARARLANILAN KAYNAKLAR

  1. Samsun  İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü “Samsun” kitabı   
  2. İlkçağdan Günümüze Canik – Prof.Dr.Cevdet Yılmaz
  3. 1831 Vezirköprü Nüfus Defteri- Prof.Dr.Mehmet Çoğ 
Kaynak: (ÖZLEM) - Vezirköprü Özlem Gazetesi Editör:
Etiketler: 20.yy, başlarında, Vezirköprü, ve, Samsun,
Diğer Fotoğraflar
Diğer fotoğrafları büyük görüntülemek için üzerini tıklayın.
20.yy başlarında Vezirköprü ve Samsun
20.yy başlarında Vezirköprü ve Samsun
Yorumlar
Haber Yazılımı